Phùng Tiến Hưng, học sinh lớp 7A, trường PTCS Trần Quốc Toản (xã Đắk Ha, huyện Đắk G’Long, tỉnh Đắk Nông) được thầy cô và bạn bè trong trường biết đến với biệt danh “nhà sáng chế nhí” kể từ khi món đồ chơi bằng sức gió được chế tạo từ phế liệu của cậu đoạt giải cao trong hai cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên năm ngoái. Thế nhưng, nhiều người không biết rằng, cậu học trò ấy còn có tình yêu đối với văn hóa dân tộc, đặc biệt là văn hóa Nùng, một phần trong con người cậu.

Vừa kết thúc buổi học, Hưng chạy ào về trông nhà để bố mẹ đi rẫy. Căn nhà nhỏ bằng gỗ nơi Tiến Hưng sống cùng bố mẹ và hai em nằm lọt thỏm dưới những tán cao su. Dù đơn sơ, tuềnh toành nhưng chị Vương Thị Lê (mẹ của Hưng) vẫn dành một chỗ trang trọng nhất để treo những tấm giấy khen của con. Giới thiệu lần lượt từng tấm một, rồi Hưng dừng lại ở tấm giấy khen đóng khung, khoe: “Chính nhờ mô hình đồ chơi bằng sức gió mà năm ngoái em được ra Hà Nội nhận tấm giấy khen này”.

Hưng kể, hồi lớp 5, em có được học bài “Sử dụng năng lượng mặt trời, gió và nước chảy” trong bộ môn khoa học, ban đầu em cũng tò mò về những loại năng lượng này, đem sự tò mò đó hỏi cô chủ nhiệm. Không nhớ hai cô trò trao đổi với nhau những gì, mà sau buổi sáng hôm đó, cô và em lên kế hoạch sáng tạo ra sản phẩm “Đồ chơi sức gió”.

“Năng lượng của gió trong tự nhiên có thể làm cho mọi vật di chuyển và hoạt động dễ dàng. Từ nguyên lý đó, em nảy ra ý tưởng tạo một mô hình thể hiện được những nét đặc trưng của văn hóa dân tộc mình. Cùng với sự hướng dẫn của cô giáo chủ nhiệm, em tận dụng các phế phẩm, rác thải trong gia đình như: Hộp giấy, biển nhựa, lõi sắt, nhôm để thiết kế sản phẩm”, Tiến Hưng cho biết.

Ngoài ra, em còn quan sát rất kỹ các hoạt động lao động sản xuất của người dân. Rồi tất cả được Hưng cẩn thận cắt tỉa, sắp xếp để mô phỏng thành những con rối. Đặc biệt, những con rồi được làm bằng bông và vải vụn được em mặc cho trang phục truyền thống của người Nùng, sinh hoạt sản xuất đều giống với đời sống thực tế của bà con đồng bào Nùng.

Giải thích về nguyên lý hoạt động của món đồ chơi, Tiến Hưng cho biết, cánh quạt sẽ được gắn kết bên dưới chân các con rối. Khi gió thổi mạnh sẽ giúp cho cánh quạt quay, tạo lực đẩy cho các con rối bên trên mô hình di chuyển. Do mỗi con rối được gắn với một công việc cụ thể nên khi mô hình hoạt động tạo nên cảnh sinh hoạt, lao động.

Chị Vương Thị Lê (mẹ của Tiến Hưng) cho biết, Hưng rất hiếu động, thích mò mẫm làm ra những sản phẩm đồ chơi mới. “Trong quá trình làm sản phẩm, phần lớn những dụng cụ mà Tiến Hưng sử dụng đều được cháu tận dụng.Thấy cháu ham quá nên vợ chồng tôi cũng ủng hộ, chứ ban đầu cũng có ý phản đối để cháu tập trung vào việc học. Bản thân vợ chồng tôi đầu tắt mặt tối, suốt ngày ngoài rẫy nên cũng không tưởng tượng được cháu làm gì, chỉ đến khi món đồ chơi thành hình và hoạt động thì mới ngỡ ra”, chị Lê cho hay.

Được biết, mô hình “Đồ chơi và sức gió” của Hưng đã đoạt 2 giải nhì trong Cuộc thi sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng tỉnh Đắk Nông (không có giải nhất) và cấp quốc gia. Sản phẩm không chỉ có tác dụng giải trí mà còn được dùng để trưng bày, quảng bá nét văn hóa đặc trưng của đồng bào các dân tộc thiểu số, đặc biệt là dân tộc Nùng tại Đắk Nông.

Cô Nguyễn Thị Thủy, giáo viên chủ nhiệm đồng thời là người hướng dẫn Tiến Hưng thực hiện mô hình này cho biết: “Phần lớn do Hưng chủ động làm, những gì khó quá em mới hỏi tôi. Hai cô trò bán bạc, tìm hiểu cuộc sống đồng bào Nùng rồi cùng nhau thực hiện, nhưng công sức chủ yếu vẫn là của Hưng”.

Ông Trần Mạnh Đương, Chủ tịch Liên hiệp Các hội khoa học kỹ thuật tỉnh Đắk Nông cho biết, thông qua Cuộc thi sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng do tỉnh tổ chức đã phát hiện ra các tư duy sáng tạo phong phú của học sinh.

Thời gian tới, đơn vị sẽ phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo đề xuất với UBND tỉnh các cơ chế tạo thêm động lực, thúc đẩy phong trào đổi mới sáng tạo trong thanh, thiếu niên, nhi đồng như khen thưởng, khuyến khích cộng điểm ưu tiên trong các kỳ thi chuyển cấp. Sau cuộc thi, những sản phẩm nào có tính ứng dụng cao sẽ được hỗ trợ đăng ký bản quyền và giới thiệu cho các nhà tài trợ lập dự án sản xuất thử.

Không chỉ dạy chữ mà phải truyền cho các em lỗi sống có tâm, có đức

Cả tuổi trẻ gắn bó với bảng đen, phấn trắng, nhiều năm làm giáo viên chủ nhiệm, cô Tuyết Mai luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, trực tiếp tham gia dìu dắt nhiều thế hệ học sinh đạt thành tích cao trong học tập, nhiều học sinh của cô đỗ đại học và có nghề nghiệp ổn định.

Cô Tuyết Mai luôn tâm niệm, dạy học trò không chỉ dạy chữ mà còn phải truyền cho các em lối sống có tâm, có đức. Muốn vậy, trước hết mình phải là tấm gương cho các em noi theo và phải luôn coi học trò như con, như cháu và như bạn của mình.

PV Dân Trí đã có cuộc trò chuyện cùng cô trong căn nhà nhỏ ở khu tập thể giáo viên của trường. Hơn nửa đời đứng trên bục giảng, phần thưởng quý giá của cô, được cô nâng niu, giữ gìn không phải là những bằng khen, những kỉ niệm chương mà chính là những bức ảnh kỉ niệm mộc mạc cô chụp cùng học sinh các khóa, treo ngay ngắn khắp phòng khách.

Có học sinh đã nhận xét: “Phòng khách nhà cô giống như phòng truyền thống thu nhỏ của trường vậy”. Một căn phòng đầy ắp tình cảm, kỉ niệm cô trò bao năm qua. Vì thế mà cô luôn nhớ mặt tất cả học sinh các khoá cô đã chủ nhiệm, ngày nào cô cũng được ngắm các bức ảnh, nên cô thấy quen thuộc và gần gũi.

“Trong cuộc đời đi dạy, học sinh ngoan rất nhiều, học sinh hư, cá biệt cũng có. Những trường hợp như vậy cô luôn thể hiện “lạt mềm buộc chặt” phải gần gũi hơn để hiểu và uốn nắn dần dần các học trò. Bằng hình thức viết thư, nhắn tin hoặc trực tiếp gặp gỡ trò chuyện riêng, lắng nghe chia sẻ để hiểu thêm từ đó cảm hoá “bạn” của mình”- Cô Mai vui vẻ chia sẻ .

Trong số các học sinh cá biệt mà cô đã từng chủ nhiệm, có em tố chất thông minh, điều kiện kinh tế của gia đình khá giả, nhưng vì mải yêu đương, bỏ bê học hành, thường xuyên mắc lỗi, cô đã dành thời gian viết thư cho cậu: “Cũng chính vì em lớn rồi nên cô không muốn mắng em trước lớp, em có sự sĩ diện của mình trước bạn bè. Cô hiểu điều đó. Nhưng cô muốn em có thêm lòng tự trọng. Cô không nhắc em trước lớp là cô tôn trọng em và cô muốn em cũng có thái độ đó đối với cô…Chẳng còn bao lâu nữa, tính trên đầu ngón tay chỉ tròn 9 tháng nữa thôi là cô sẽ chia tay các em. Cô rất muốn mình làm được điều gì đó cho các em. Và điều cô có thể làm được là viết thư này cho em và mong em thay đổi để sau này không phải hối tiếc. Hãy nghe theo lời khuyên của cô T nhé. Quay lại đi, phía sau lưng em là bờ đó…

Lứa học trò hiện cô đang chủ nhiệm, có em có năng khiếu môn Văn nhưng vì lo không đỗ đại học nên nhất định từ chối không theo học đổi tuyển, cô đã viết “Chiếu cầu tài” gửi tới học trò của mình. “…Chẳng nhẽ, trong hơn 300 học trò của lứa năm 2000 lại không đủ để có một đội tuyển văn? Chẳng nhẽ, những anh tài đã từng giật giải cao trong kì thi chọn học sinh giỏi cấp THCS nay lại vắng bóng? Chẳng nhẽ, một cô giáo chủ nhiệm trực tiếp giảng dạy môn Văn của lớp đã từng có giải học sinh giỏi ở các khoá trước nay lại không đủ sức thuyết phục học trò của mình?...Thế nhưng, chẳng khó khăn nào không thể vượt qua nếu như có được sự chung sức đồng lòng và ý chí quyết tâm sắt đá...

Vậy nên, cô viết đôi dòng, tha thiết mong mỏi các trò ai có niềm yêu thích đối với môn văn, ai muốn thử sức để đủ tự tin khẳng định mình ở kì thi THPT Quốc gia, ai muốn đem tài năng của mình làm rạng danh cho trường, hãy hưởng ứng nhiệt tình...HI VỌNG THAY! Vài lời nhắn gửi, mong các trò hiểu được lòng cô!..”

“Khổ tận cam lai”

Chia sẻ kỷ niệm về các em học sinh, cô Mai vẻ mặt tự hào kể : “Người học sinh cô ấn tượng nhất là bác sĩ thẩm mỹ Trần Phương nổi tiếng hiện nay, bởi lẽ đây vừa là học sinh khóa đầu tiên cô chủ nhiệm, đặc biệt hơn đó chính là một tấm gương của một học trò có ý chí vượt lên hoàn cảnh để đạt được thành công. Cô rất mừng vì học sinh của mình không chỉ có tài mà còn rất có tâm trong nghề”.

Một đối tượng học trò luôn được cô đặc biệt quan tâm đó là những em có hoàn cảnh khó khăn về kinh tế hoặc thiệt thòi về tình cảm. Với điều kiện của gia đình mình còn nhiều khó khăn nhưng cô luôn sẵn sàng chia sẻ, giúp đỡ. Chính tình cảm dành cho học trò đã khiến cô hiểu và giúp các em định hướng đúng về con đường tương lai.

Trong suốt 24 năm theo nghề, các học trò của cô đã có rất nhiều người đỗ vào các trường đại học danh tiếng, có việc làm tốt. Nhớ lại kỷ niệm với cô giáo Mai, bạn Trần Xuân Nam (Học viện An ninh Nhân dân) bồi hồi: “cô là người Giáo viên tôi nhớ nhất, cô đã dạy tôi không chỉ cách học văn mà còn dạy tôi cách sống, cách đối nhân xử thế. Tôi coi cô như người mẹ thứ hai và mong cô luôn đủ sức khỏe và nhiệt huyết để dìu dắt học trò”.

Còn Ngyễn Văn Du, cũng là một học sinh cũ của cô thì chia sẻ: “Bài giảng của cô luôn tràn đầy nhiệt huyết và sức hấp dẫn, cô san sẻ với học sinh từ những điều nhỏ nhất trong học tập và cuộc sống. Có những lúc tôi cảm thấy hụt hẫng, thiếu niềm tin về chuyện học hành, cô là người lấp đầy những khoảng trống đó đồng hành cùng chúng tôi từ những câu chuyện nhỏ nhất”.Bạn Lương Vũ Lan Anh (SV năm thứ 2 khoa Công tác xã hội – 1 học sinh giỏi văn của cô ) thì viết:

Bốn mùa yêu lắm những giờ văn

Với những bài giảng gieo vào tim nỗi nhớ

Những tâm sự của một thời trăn trở

Trang sách hồng rực rỡ những ước mơ…

Với thời gian gần 20 năm công tác tại trường THPT Đoan Hùng, cô giáo Trần Thị Tuyết Mai đã có đóng góp trong việc dìu dắt nhiều thế hệ học trò. Vì vậy, nhân dịp kỉ niệm 50 năm thành lập trường THPT Đoan Hùng, cô là một trong bốn thầy cô giáo của trường được vinh dự nhận bằng khen của Bộ GD&ĐT về thành tích xuất sắc trong quá trình xây dựng và phát triển nhà trường.

Tuy nhiên, phần thưởng lớn nhất đối với cô (như cô từng nói) đó chính là tình cảm của học sinh dành cho cô – Người mẹ thứ hai của mình. Và tôi cũng vậy. Tôi là một trong số rất nhiều đứa con của cô mà cô luôn quan tâm.